زبانشناسی قرآن

زبانشناسی قرآن

حقایق آسمانی در الفاظ زمینی:

در میان معارف وسیع و بزرگ قرآن کریم، موضوعاتی هستند فراتر از حس و دریافت‌های زمینی انسان‌ها؛ که در اصطلاح قرآن، به آن «غیب» گفته می‌شود و راه دسترسی به آنها حواس ظاهری نیست. تمام این معارف در قالب الفاظی بیان شده است که همان زبان رایج مردمان بوده و آنان برای رفع و رجوع زندگی خود الفاظ را وضع کرده‌اند.
ادامه…
نظریه متعالى بودن زبان قرآن
فهم کتاب الهى مى‏طلبد که زبان آن را بشناسیم . در باره زبان قرآن اختلاف نظر وجود دارد: زبان قرآن را برخى علمى و ادبى و برخى رمزى و برخى دیگر عرفى دانسته‏اند; اما هیچ یک از آنها درست‏به نظر نمى‏رسد; زیرا قرآن براى همه انسانها و همه زبانها آمده‏است; حال آنکه زبان علم و ادب و رمز به گروه خاصى تعلق دارد . زبان عرف نیز از مسامحه و مبالغه خالى نیست . به علاوه در قرآن واژه‏هایى در معناهایى وراى فهم عرف به‏کار رفته است . بنابراین زبان قرآن، زبانى فراتر از همه این زبان هاست .
ادامه…
شیوه هاى ظریف و متنوع در فهم و بیان معارف قرآن
قرآن مجید که به منظور هدایت تمام انسان ها بر پیامبر(صلى الله علیه و آله و سلم) نازل شده، کتابى است الهى و داراى مراتب که مرتبه اعلایش، یعنى همان (ام الکتاب) نزد خداوند سبحان است: (و انه فى ام الکتاب لدینا لعلى حکیم)(۱)
ادامه…
وجه زیبایى شناختى قرآن در تاریخ صدر اسلام
با مطالعه و بررسى زبان قرآن مى توان به ارزش سبک یا معانى بلاغى آن، به گونه اى که عیناً در این متن آمده است، پى برد. در صورتى که براى کسى جالب باشد، مى تواند در این باره نیز به بحث و احتجاج بپردازد که آیا قرآن، آن چنان که مسلمانان مى اندیشند، واجد جمال الهى هست یا نه؛ یا او مى تواند در این باره به بحث بپردازد که آیا محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) آن سان که نولدکه و شوالى مى اندیشند، یک (صاحب سبک معمولى)۳ بود یا نه.
ادامه…
نغمه حروف در قرآن کریم
جلوه های اعجازی قرآن کریم هم در معنا و محتوی مشهود است و هم در کلام و موسیقای آن. از ابتدای نزول کتاب خدا دانشمندان علوم ادبی درصدد بیان جنبه های اعجاز کلامی قرآن کریم برآمدند و برای تبیین فصاحت و بلاغت آن، علوم بلاغی معانی بیان و بدیع را پایه گزاری کردند.
ادامه…
معرّبات در قرآن
«تعریب»، در لغت به معنی وارد کردن لفظ و واژۀ بیگانه و غیر عربی در زبان عربی است.
ادامه…
پاسخ ملا محمد مهدى نراقى به سؤالاتى ادبى از قرآن
علامه ملامحمد مهدى نراقى در دانشهاى گوناگون ـ از جمله ادبیات ـ دست توانا داشت. وى از دقایق ادبیات عرب به خوبى آگاه بود و در کتاب «مشکلات العلوم» ـکه در آن از علوم گوناگون بحث شده به سؤالهاى مختلف قرآنى از جمله پرسشهایى درباره ادبیات پاسخ گفته است . گردآورى این پرسش و پاسخها در یک جا دسترسى به آنها را آسانتر مى‏کند و خواننده با مطالعه آنها گذشته از آشنایى بیشتر با آیات قرآن، به شخصیت ادبى و دقیق علامه نراقى پى مى‏برد . (۱)
ادامه…
آیا متن قرآن از جانب خداست؟
درآمد: برخلاف نظریه رایجِ «الهی بودن الفاظ و معانی قرآن»، نظریه های مخالفی از سوی برخی اندیشمندان دینی مطرح گردیده که سابقه طرح بعضی از آنها به قرون اولیه هجری برمی گردد. این نظرات اگر چه هیچگاه فرصت غلبه و جریان سازی پیدا ننموده اند ولی هر از چند گاهی با قرائتی نو مطرح و توجه صاحب نظران را به خود معطوف کرده است.
ادامه…
تتمّه‏اى بر واژگان بیگانه در قرآن
پیش‏تر از این اندکى درباره چگونگى و چند و چون ورود واژگان بیگانه (غیر عربى) در قرآن بنا به تناسب نوشتار بحث کردیم.۱ حال با توجه به گستردگى دانش زبان‏شناسى (Lingvistics ) در شاخه‏هایى چون (Etemology )، ریشه‏شناسى، علم اشتقاق یا صرف و شناسایى اقسام کلمه (Semantic )، معناشناسى یا وجوه معنایى کلمات، (Lexicography ) لغت‏نویسى، فرهنگ‏نویسى، (meaning )، علم معنى و مقصود، و ردیابى معنى‏دار بودن کلمات، به بررسى و شرح واژگانى که دخیل بودن (یا غیر عربى بودن) آنها ثابت شده است مى‏پردازیم
ادامه…
دانش واژگان دشوار فهم «غریب‏القرآن»
خداوند سبحان قرآن کریم را به وسیله فرشته وحى؛ جبرئیل امین بر رسول خاتمش؛ حضرت محمّد مصطفى‏ صلى الله علیه وآله به زبان عربى مبین فرو فرستاده است: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ * عَلَى قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنذِرِینَ * بِلِسَانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ» (شعراء /۱۹۳-۱۹۵)

درنگى در شیوه بیانى قرآن
چگونه مى‏توانیم قرآن را بفهمیم؟ آیا قرآن روش ویژه‏اى دارد که آن را از دیگر کتابها متمایز مى‏سازد، به گونه‏اى که نزدیک شدن به قرآن بدون فراگیرى آن روش امکان‏پذیر نیست؟
ادامه…
فنون و صنایع ادبی در قرآن
چکیده: متن پیش‌رو، ترجمه‌ مقاله‌ای است پیرامون برخی فنون و صنایع ادبی به کار رفته در قرآن. فنون و صنایع ادبی عموماً به دو دسته تقسیم می‌شوند. شگردهایی که به واسطه آرایش چشمگیر واژگان (موسوم به تمهیدات) معنا را پررنگ می‌کنند و شگردهایی که به واسطه به کارگیری واژگان در معنایی غیرمتعارف (موسوم به مجازها) معنا را تقویت می‌کنند.
ادامه…
ساختارهاى ادبى مفاهیم دینى در قرآن
چکیده از سال ۱۷۰۰ تا ۱۹۹۵ میلادى حدود ۲۵۹۹ مقاله و کتاب در باره قرآن اعم از ترجمه و تألیف نوشته شده است(۱). نویسندگان این مقالات از میان پژوهشگران مسلمان و غیر مسلمان‏اند. بعضى از این مقالات به قلم دانشمندان مسلمانى نوشته شده است که علوم قدیم اسلامى را به طور منظم در مراکز علمى و دینى خوانده‏اند و در کنار آن با روشهاى پژوهش و آداب نگارش نیز آشنا شده‏اند. برخى دیگر را محققّان غرب که با شیوه کهن و گام به گام آموزش دینى و علوم اسلامى آشنا نیستند به رشته تحریر کشیده‏اند. اینان با نگاهى دیگر به متون اسلامى و قرآنى نگریسته‏اند؛
ادامه…
قرآن و زبان نمادین
از زبان نمادین، در عربى به «تمثیل» و در انگلیسى، به «سمبولیک» یاد شده است. اما به نظر مى رسد به عنوان یک زبان نو به آن نگاه شده باشد. شاهد نو بودن آن، بازشناسى آن ـ البته نه به معناى به کارگیرى جدید آن به عنوان یک زبان ـ و ارائه نشدن تعریفى روشن و گویا ـ دست کم به استناد تحقیقاتى نه چندان دور و دراز نگارنده ـ از این زبان است.
ادامه…
زبان قرآن; ساختار و ویژگیها
مقدمه زبان قرآن چه نوع زبانى است؟ ساختار آن چگونه است و ویژگیهایش چیست؟ خداوند به چه نحوى با آدمیان سخن گفته است، به زبان عرفى یا به زبان فنى (فلسفى، عرفانى، علمى، شاعرانه و …)؟ به زبان صریح و مستقیم یا زبان غیرمستقیم (اعم از تمثیلى، رمزى و نمادین و …)؟
ادامه…
مجازگویى و رمزگرایى در متون مقدس دینى; تأملى کوتاه در باب زبان قرآن
مقدمّه زبان به دو نحو مستقیم و غیرمستقیم مى تواند به کارگرفته شود. «نظر به این که یک کلمه براى چندین تصور ذهنى به کار مى رود، اسبابى براى کمک به انتقال معنى نظیر آهنگ یا هیأت، استعاره یا کنایه، تشبیه، مجاز و جز آن پدید آمده است.»۱ تنوع اسباب و راه هاى انتقال معنى، کاربرد و کارکرد زبان را نیز چند وجهى نموده و قابلیت آن را به میزان نامحدودى افزایش داده است. اما مشکلاتى را نیز در پوشیده ماندن معنى و عدم تعیّن مراد و مقصود متکلم موجب شده است.
ادامه…
تعدّد معانی واژه‌ها و عبارت‌های قرآن
چکیده مفاهیمی که خدای متعال از واژه‌ها و عبارت‌های قرآن کریم قصد نموده، متعدد است. این مفاهیم در دو بخش معنای ظاهری و باطنی مطرح می‌شود.
ادامه…
پژوهشی در واژگان دخیل در قرآن
چکیده واژه‏های دخیل قرآن، آن دسته از کلمات غیرعربی وارد شده به زبان عربی است که با تغییراتی در قرآن آمده است. بحث از این موضوع اهمیت دارد؛ چراکه گمان شده است وجود واژگان دخیل در قرآن با عربی بودن آن، که آیات متعددی به آن تصریح می‏کند، ناسازگار است و بهانه‏ای برای شبهه‏افکنی برخی از مستشرقان شده است.
ادامه…
نظریه عرفى بودن زبان قرآن (کارآیى ها و توهّمات)
مقدمه نظریه عرفى بودن زبان قرآن اگرچه کهن ترین و مشهورترین نظریه اى است که درباره زبان قرآن ارائه گردیده و همواره مبناى تفسیرى اغلب مفسّران بوده است، لکن به نظر مى رسد تاکنون صورت منقّح و منسجمى به خود نگرفته است. تنقیح و انسجام این نظریه، اهتمام ویژه قرآن پژوهان را مى طلبد.
ادامه…
فلسفه مردانه بودن گفتمان قرآنی
گفتمان قرآن, چنان که دیده مى شود گفتمان مردانه است به این معنى که هم موضوع سخن و هم روى سخن با مردان است. البته این بدان معنى نیست که خداوند هرگز از زنان یا با زنان سخن نگفته است, چرا که در موارد دیگرى هم از زنان سخن گفته (از جمله مریم, مادر موسى, همسر نوح, همسر لوط, همسر فرعون) و هم با زنان (مانند آیات ۳۰ تا ۳۴ سوره احزاب که خداوند به طور مستقیم همسران پیامبر اکرم(ص) را مورد خطاب و طرف سخن قرار مى دهد) بلکه مقصود این است که معمول در وحى الهى, توجه به مردان و مسائل مربوط به آنان است, گرچه درمواردى استثنا وجود دارد.
مثالهای قرآن
واژه قرآنی آن “امثال” جمع مَثََل است و “مَثل” به معانی گوناگون زیر آمده است: مانند، شبیه، صفت، گفتاری که میان مردم شایع است و بدان مَثَل میزنند، عبرت، پند و تنبیه از حال گذشتگان.۱ و دراصطلاح عبارت است از کلامی که نسبت به واقعه خاصی که اقتضای چنین کلامی را داشته گفته شده سپس در طول زمان در وقایع مشابه آن بکار رفته و شایع شده است، مَثل با این معنا در قرآن کریم یافت نمی شود.۲ ۱٫ ابن منظور؛ لسان العرب ماده«مثل» ۲٫ سبحانی، جعفر؛ الامثال فی القرآن الکریم، قم، موسسه امام صادق، ۱۴۲۰ق، چاپ اول، ص۱۶
ادامه…
واژه های غیر عربی و غریب در قرآن
در لغت عرب واژه هایی وجود دارد که ریشه عربی ندارد و از لغت های مجاور گرفته شده است و این یک امر طبیعی به شمار می رود و در تمامی زبان های زنده و گذشته بر اثر مجاورت و رفت و آمدها، لغات نیز داد و ستد می شدند. البته شکل واژه های اجنبی همواره با تغییراتی مواجه می شده است و به مرور زمان رنگ و بوی لغت میزبان را به خود می گرفته و هم ساز آن لغت می گردیده است.۱ ۱٫ مانند: لجام: دهانه اسب، که در اصل لگام بوده، جناح : که در اصل گناه بوده، دیباج = دیبا . فالوذج = پالوده.
ادامه…
چرا خطاب‌هاى قرآنى همه جا با مردان است؟
در فرهنگ محاوره، کلمه مردم اختصاص به مردان ندارد، گاه مى‌گویند مردان، گاه ‌مى‌گویند زنان، گاه مى‌گویند مردم. مردم یعنى همه‌ ‌افراد جامعه، اعم از زن و مرد.
ادامه…
درنگی در شیوه بیانی قرآن
چگونه می‏توانیم قرآن را بفهمیم؟ آیا قرآن روش ویژه‏ای دارد که آن را از دیگر کتابها متمایز می‏سازد، به گونه‏ای که نزدیک شدن به قرآن بدون فراگیری آن روش امکان‏پذیر نیست؟ آیا قرآن کریم آن چنان زبان و مفاهیم پیچیده‏ای دارد که روشن ساختن معانی و آشکار نمودن ژرفای آن، به خبرگان و متخصصان نیاز دارد؟ و یا کتابی است همگانی که هر انسانی می‏تواند برحسب توانایی‏ها و قابلیت‏های فکری و فرهنگی خود، با آن تماس برقرار کند و توده مردم نیازهای خود را در آن ببینند و دانشوران آرمانهای خویش را در آن مشاهده کنند؟
ادامه…
بررسى کلمات اضداد در قرآن کریم
چکیده : برخی از لغات براى دو معناى متضاد وضع شده‌اند که آنها را اضداد می‌خوانند. لغویون عرب ‌شمار این لغات را در زبان عربى حدود چهارصد لغت دانسته‌اند که از آن میان حدود یکصد و پنجاه لغت در قرآن کریم آمده است. در خصوص وجود یا عدم وجود اضداد و نیز منشأ پیدایش آنها میان علماى لغت اختلاف نظر است. در مقاله حاضر این اختلاف نظر تبیین شده و اضداد قرآن معرفى گردیده است.
ادامه…
جستارهایى در زمینه نظماهنگ قرآن کریم
قرآن کریم، حقیقتى واحد است که از سوى خداى واحد و از طریق وحى بر قلب پاک خاتم رسولان فرود آمده و او مردم را فراخوانده تا به سوى آنچه آنان را حیات مى‏بخشد گام بردارند و جان و روان خود را از آبشخور آن سیراب گردانند.
ادامه…
زبان ‏شناسى قرآن
این نکته جاى تأمل نیست که راه دست یابى به مقاصد هر گوینده‏اى شناخت زبان مفاهمه اوست. مقصود از زبان‏شناسى در این مقوله، لغت و لهجه تکلم و خط و نگارش نیست که میان اقوام گوناگون و نژادهاى مختلف جغرافیایى عالم، متفاوت است. زیرا همه مى‏دانند که زبان قرآن از این جهت زبان عربى است که متمایز از صدها نوع زبان دیگر، همچون فارسى، انگلیسى، عربى، فرانسوى و غیره است.
ادامه…
شناخت زبان قرآن
قرآن کریم ، در افاده تعالیم عالیه خود، طریقه مخصوص به خود را دارد. قـرآن ، در بیانات شافیه و کافیه خود، روشى را اتخاذ کرده، جدا از روشهاى معمولى ، که انسانها در مقام محاوره اتخاذ مى کنند. قـرآن اصـطـلاحـات مـخصوص خود را دارد که باید شناخته شود، تا دستیابى به حقایق عالیه آن امکان پذیر گردد. قرآن زبان ویژه خود را به کار انداخته ، ضرورت است آن زبان شناخته شود.
ادامه…
نداها و خطابهاى الهى در قرآن
قرآن مجید به منظور استفاده همگانى از رهنمودهایش و درک حقایقش، در بیان مفاهیم و معانى بلند خود و ابلاغ پیام هایش، شیوه هاى خاصى به کار برده و با قالب و شکل هاى متنوعى، با مردم ارتباط برقرار کرده است. یکى از شیوه هاى جالب قرآن در بیان مطالب خود، این است که پیش از بیان مطلب، مخاطب خود را ندا مى دهد و با عنوان متناسبى از او نام مى برد.
ادامه…
شناخت قرآن ؛ زبان شناسى قرآن
چرا در برخى از سوره هاى قرآن«اللّه» بسیار زیاد به کار رفته و در برخى سوره‌ها کمتر؟
ترادف
اتحاد چند واژه در معناى مراد (مصداق) ترادف از موضوعات مبحث الفاظ اصول فقه و منطق و نیز از موضوعات مورد بحث در فقه‌اللغه و علم‌الدلاله به شمار مى‌رود که دانشمندان علوم قرآنى آن را بر واژگان قرآنى تطبیق کرده، از رهگذر آن دانش «ترادف در قرآن» را سامان داده‌اند. ترادف در لغت به معناى آمدن چیزى پس از چیز دیگر است[۱]؛ اما در معناى اصطلاحى آن اتفاق نظرى نیست؛ آنان که به وجود ترادف در زبان عربى و قرآن باور دارند، ترادف را عبارت از اتحاد دو یا چند واژه در معناى مراد (مصداق) دانسته‌اند
ادامه…
دشواری ترجمه کلمات مترادف در قرآن
در میان ادبا و لغت شناسان و همچنین دانشمندان علم اصول، از دیرباز این بحث مطرح بوده که آیا در زبان عربی الفاظی به عنوان الفاظ مترادف وجود دارد یا نه؟ به این صورت که دو یا چند لفظ به یک معنا باشند و مفهوم واحدی را افاده کنند، به گونه‏ای که بتوان یکی را جایگزین دیگری کرد. بیشتر علمای نحو، لغت و علم اصول، وجود الفاظ مترادف را در زبان عربی اثبات کرده‏اند، ولی برخی نیز به کلی آن را انکار نموده و گفته‏اند الفاظی که مترادف به نظر می‏رسند هر کدام دارای خصوصیتی هستند که دیگری آن را ندارد.
ادامه…
ترادف در واژه های قرآن
با نگاهى به نوشته هاى لغت دانان, از پیشینیان تا معاصران,در مى یابیم که بعضى از الفاظ حکایت از یک معنى مى کنند, بیشترین لغات هر زبان از این طیف هستند, و هر لغت معادل با یک معنى است, امّا گاهى چند لفظ یک مضمون دارند و معناى مشخصى از آنها اراده شده است. این گونه الفاظ در زبانهاى گوناگون وجود دارد, ولى در زبان عربى شاید بیشتر باشد , گستردگى زبان عربى باعث شده تا گاه چند لفظ را براى یک معنى وضع کنند ; که این حالت را ترادف مى نامند

اشتراک گذاری پست

درباره ی نویسنده

tst

مهندس احمدی-مشاور برنامه ریزی و سیستم ها-موسسه رزق حلال
این موسسه آمادگی هرگونه همکاری از ایده پردازی تا طراحی و ساخت محصولات صنعتی، شهری، فرهنگی-اجتماعی، سیستمی و … را دارد. بدین منظور می توانید با ما تماس حاصل فرمائید.
تلفن:09331188467 ایمیل: halaltec@live.com

دیدگاه

دیدگاهی ثبت نشده.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.