انزوا طلبی و فردگرایی مهم ترین چالش آینده جامعه ایرانی

انزوا طلبی و فردگرایی مهم ترین چالش آینده جامعه ایرانی

به گفته یک جامعه شناس؛ یکی از پایه ها و اساس کار گروهی و مشارکت جمعی در هر جامعه ای، وجود اعتماد بین افراد آن گروه یا جامعه است. زمانیکه اعتماد عمومی به عنوان یک سرمایه اجتماعی در جامعه پررنگ باشد، می توان انتظار داشت افراد با انگیزه و هدفی مشترک در انجام کار یا تصمیمی بطور جمعی همفکری داشته باشند. در واقع کارشناسان علل و عوامل مختلفی نظیر نداشتن روحیه انتقاد پذیری، فرار از مسئولیت، غالب بودن منفعت های شخصی بر مصلحت های گروهی، عدم احساس امنیت، رشد تکنولوژی و صدها دلیل دیگر را از جمله علل ضعف کار جمعی در ایران عنوان می کنند. اما سوالی که در این زمینه می توان مطرح کرد این است که ریشه های اصلی تزلزل کار گروهی در ایران چیست و چه راهکارهایی باید بکار برد تا بتوان جامعه را همانند کشورهای توسعه یافته که فعالیت های جمعی، الگوی کار و تصمیم گیری در آن پررنگ است، از فردیت نجات و به سوی مشارکت جمع سوق داد؟

دکتر امان الله قرایی مقدم، جامعه شناس و استاد دانشگاه خوارزمی درگفت وگو باخبرنگارشفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، ضعف کارگروهی در جامعه ایرانی را ریشه در تاریخ و ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این کشور برشمرد و گفت: اگر بخواهیم علل ضعف کار گروهی در ایران را از دیدگاه جامعه شناسی بررسی کنیم می توان ادعا کرد وجود حکومت های خودکامه و استبدادی در طول تاریخ دو هزار و ۵۰۰ ساله کشور، یکی از مهمترین دلایل قوت نگرفتن فرهنگ کار جمعی و گروهی در جامعه است.

وی در ادامه با اشاره بر اینکه کار گروهی و تعامل تنها در جوامع غیر استبدادی رشد و تقویت می شود، تصریح کرد: در واقع حکومت های استبدادی در طول تاریخ ایران از ترس اینکه جامعه از طریق کار جمعی در امور مختلف به همبستگی، همفکری و تعاون دست می یابند که در نتیجه آن علیه این حکومت ها قیام و خطرآفرین می شوند، سعی می کرد مردم را از کارهای جمعی که نیاز به مشورت با یکدیگر داشت، منع و آنها را به تفردگرایی، فردیت و بی تحرکی سوق دهند.

آزاد اندیشی اولین شرط تقویت کار جمعی در جامعه

به گفته قرایی مقدم، در واقع افراد جامعه در چارچوب ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، فعالیتها و رفتارهای خود را شکل می‌دهند بنابراین اولین شرط کار جمعی در هر جامعه ای وجود دموکراسی و آزاد اندیشی در جامعه است. در واقع این نهادها به دلیل اینکه افراد را به اختیار و بدون اجبار به کار می‌گیرند، روحیه کار جمعی ناخودآگاه در بین آنها گسترش می‌یابد.

در صورتیکه نهادها بر اساس مشارکت اکثریت اداره نشود، افراد انگیزش کافی برای کار جمعی نخواهند داشت

این جامعه شناس همچنین به ساز وکارهای دموکراتیک در ساختارهای سیاسی و اجتماعی جامعه به عنوان دومین عامل شکل گیری کار جمعی اشاره و افزود: منظور از این ساز و کارها، ایجاد امکان مشارکت تمامی مردم در شکل‌ گیری نهادها و تصمیم‌گیری در این حوزه ها است. در صورتیکه نهادهای گوناگون جامعه بر اساس اندیشه و مشارکت اکثریت مردم اداره نشود یا در صورتیکه ساختارهای اجتماعی نتوانند احساس عدالت و برابری را در بین افراد شکل دهند، افراد در چنین ساختاری نگرش، انگیزش و تمایل کافی برای کار جمعی را نخواهند داشت.

وی در ادامه رواج بی اعتمادی در طول تاریخ کشور را یکی دیگر از دلایل ضعف کار گروهی در ایران دانست و اظهار کرد: یکی از پایه ها و اساس کار جمعی و گروهی در هر جامعه ای، وجود اعتماد بین افراد آن گروه یا جامعه است. در واقع زمانیکه اعتماد عمومی به عنوان یک سرمایه اجتماعی در جامعه به حداقل خود برسد و افراد نتوانند به نزدیکان خود نیز اعتماد کنند، نمی توان انتظار داشت افراد با انگیزه و هدفی مشترک در انجام کار یا تصمیمی بطور جمعی همفکری کند.

هر گاه در جامعه ای تفردگرایی افزایش یابد، روحیه کار جمعی سست تر می شود

این استاد دانشگاه خوارزمی در ادامه یادآور شد: هرگاه در جامعه ای تفردگرایی در کنار بی اعتمادی افزایش یابد، به مراتب روحیه کار جمعی نیز در آن جامعه سست تر می شود و در واقع زمانی فرهنگ کار جمعی وارد خانواده ها می شود که این فرهنگ در آن جامعه بصورت جدی نهادینه شده باشد. در اینصورت است که نهاد خانواده نیز با تربیت و رواج این فرهنگ در بین فرزندان، همفکری و تعاون در انجام امور را قویت و مستحکم تر می کند.

قرایی مقدم همچنین یکی از دلایل ضعف ورزشهای جمعی نظیر ورزش در ایران را گروهی بودن آن عنوان کرد و گفت: کارنامه تاریخی ایران ثابت می کند که کشور ما در بازی های دسته جمعی بطور موفق عمل نکرده است اما در بازیهای فردی نظیر ورزش بوکس، کشتی و تکواندو توانسته پیروزی هایی بدست آورد.

دلگرمی از مهمترین ملزومات فعالیت های جمعی در هرجامعه

این جامعه شناس در ادامه “دلگرمی” و “روح گروهی” را یکی از مهمترین ملزومات فعالیت های جمعی در هر جامعه برشمرد و خاطر نشان کرد: در تعریف جامعه شناختی دلگرمی جمعی، افراد باید همواره به گروه متعصب و تمامی تلاش خود را بکار گیرد تا بقا و دوام آن حفظ شود که متاسفانه این ویژگی در جامعه ما بسیار کمرنگ و در جامعه ای مثل ژاپن و چین بسیار قوی است.

دکتر قرایی مقدم در تعریف “روح گروهی” نیزگفت: انسجام، همبستگی، اتحاد و پیوستگی از جمله ویژگی های روح گروهی است که افراد باید در کار جمعی این ویژگی ها را بصورت نهادینه شده در خود داشته باشند.

وی در ادامه با بیان اینکه جامعه ای که روح گروهی و دل گرمی گروهی نداشته باشد، هیچ گاه به رشد و توسعه یافتگی نخواهد رسید، افزود: اگر بخواهیم جامعه ای رشد یافته داشته باشیم باید در مورد تمامی مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی در بین تمامی اعضا روح و دلگرمی گروهی داشته باشد در غیر اینصورت آینده ای روشن در انتظار آن جامعه نخواهد بود.

بنابر اظهارات این استاد دانشگاه، یکی از مهمترین دلایلی که ایران در گذشته در جنگ با اعراب، مغولها و سایر جنگها شکست خورد، نبود همین ویژگی روح گروهی و دلگرمی بوده است. این درحالی است که انگلستان به دلیل داشتن این دو ویژگی در طول تاریخ خود، هیچ بیگانه ای را در مرزهای کشورش راه نداده است.

سازمان ها در کار گروهی دچار چالش هستند

این کارشناس مسائل اجتماعی ادامه داد: متاسفانه کار جمعی در همه سازمان ها و سیستم های جامعه ما ضعیف است. مثلا در سیستم آموزشی جامعه ما همواره کار جمعی بین دانش آموزان و دانشجویان با مشکل مواجه بوده است. در واقع در این سیستم هر فردی با در نظر گرفتن منفعت خود و بی اعتمادی به دیگری از کار و پژوهش های جمعی خودداری و در صورت تشکیل کاری گروهی به اختلافات دامن می زده است.

قرایی مقدم همچنین تاکید کرد: نظام آموزش اعم از مدرسه یا آموزش عالی باید به گونه‌ای نسل‌های جوان را آموزش دهد که مهارت‌ها یا قابلیت‌های گوناگون ارتباطی و جمعی را فرا بگیرند و در صورتیکه نظام آموزش عمومی یا عالی در روش های آموزشی نظیر شکل چیدمان میزهای کلاسی، یک سویه بودن کلاس درس از سوی معلم به دانش آموز و همچنین محتوای درسی، از کار تیمی یا جمعی استفاده نکنند، مهارت‌های لازم برای فعالیت های جمعی در آن جامعه تقویت نمیشود.

بیش از ۸۰ درصد برنامه های تلویزیونی در ایران روح جمعی ندارد

وی در ادامه با تاکید براینکه رسانه های گروهی نظیر تلویزیون با ساخت برنامه های فرد محور همواره فرهنگ کار جمعی در جامعه را سست می کنند، افزود: متاسفانه بیش از ۸۰ درصد برنامه ها، سریال ها و فیلم های تلویزیونی به گونه ای تهیه و پخش می شوند که افراد همواره به همدیگر بی اعتماد، و سوءظن دارند در نتیجه نمایش این نوع برنامه ها در جامعه، میزان تعامل و اعتماد را در بین سطح عمومی مردم کاهش می دهد.

بنابر اظهارات این جامعه شناس، اگرچه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، زیرساخت های کار گروهی در جامعه نسبت به دوران قبل از انقلاب فراهم شده است ولی تحقق کامل آن سال های سال طول خواهد کشید و باید با اصلاح سیستم آموزشی، برنامه های درسی، سریال های تلویزیونی، تغییر نوع دخالت و مشارکت مردم در امور جامعه، رواج انجمن ها و شوراهای محلی و سایر سازمان ها و مراکز، روحیه همفکری، مشورت، تعامل و کار جمعی را در جامعه تقویت نمود.

دکتر قرایی مقدم همچنین با اشاره بر اینکه توسعه و مشارکت جمعی در انجام امور امری کاملا به هم وابسته است، خاطر نشان کرد: باتوجه به اینکه امروزه توسعه به عنوان یک فرآیند، مهمترین بحث تمامی جوامع، بویژه کشورهای در حال توسعه قرارگرفته است، تحقق پیشرفت و توسعه کشورها نیز مستلزم بهره گیری از استعداد و حضور فعالانه مردم و مشارکت آنها در مراحل آن پیشرفت است و فرآیند توسعه نیز در جامعه وقتی با موفقیت پیش می رود که افراد در امور خود مشارکت جمعی و گروهی داشته باشند.

در فعالیت های جمعی باید کلمه « ما »، بر « من » غالب شود

بنابر اظهارات جامعه شناس، باید کلمه «من» در جامعه جای خود را به « ما » بدهد زمانیکه اعتماد عمومی و مشارکت افراد جامعه در سطح مردم با مردم و مردم و مسئولان جامعه، افزایش یابد خودکامگی و خود رایی نیز از جامعه از بین رفته و کلمه «من» جای خود را به «ما» می دهد.

یک جامعه زمانی به مشارکت جمعی می رسد که افراد مصلحت عموم را بر منفعت خود ترجیح دهند

وی در ادامه با بیان اینکه یک جامعه زمانی به مشارکت جمعی و روح گروهی دست خواهند یافت که افراد آن مصلحت عموم را بر منفعت خود ترجیح دهند، اظهار داشت: محقق شدن این امر تنها با آموزش روح اتحاد، همکاری، همبستگی و تعاون از طریق رسانه ها محقق خواهد شد و در اینصورت است که جامعه به توسعه واقعی و تعادل می رسد.

قرایی مقدم در ادامه با تاکید بر اینکه امروزه در کشورهای توسعه یافته صنعتی، اشکال گوناگون کار جمعی گسترده وجود دارد، افزود: برای مثال در حوزه فعالیت‌های علمی می‌توان نمونه‌های زیادی از کارهای جمعی را در این کشورها مشاهده کرد همچنین در حوزه ورزش می‌توان موفقیت ورزش‌های جمعی و گسترش این نوع ورزش‌ها را شاهد بود از این رو نمی‌توانیم چنین استدلال کنیم که فرهنگ مدرن ماهیتا قابلیت شکل‌ دادن به فعالیت‌های گروهی و تقویت روحیه کارجمعی را ندارد.

مردم ایران در گذشته امور خود را بر اساس تعامل جمعی پیش می بردند

در واقع اتهامات ضعف کار جمعی به تاریخ و گذشته ایران در حالی از سوی بسیاری از جامعه شناسان مطرح می شود که برخی از کارشناسان مخالف، با رد این اتهام، میزان مشارکت مردم در امور مختلف جامعه در گذشته را بسیار پر رنگ تر از امروزه معرفی می کنند و معتقدند؛ اگر بپذیریم روحیه کار جمعی در حال حاضر وجود ندارد یا ضعیف است، باید بپذیریم که این امر پدیده ای مدرن در ساختار فرهنگی اجتماعی سیاسی ایران جای گرفته است بطوری که مرتضی فرهادی، مردم ‌شناس در این زمینه تاکید دارد نمی‌توان این مساله را به گذشته ایرانی‌ها نسبت داد که ایرانی‌ها از ابتدا روحیه کار جمعی ندارند. در دوره های گذشته ایران، همواره روح مشارکت و همکاری های جمعی در روستاهای کشورمان وجود داشته است در واقع وجود اشکال گوناگونی ازتعاونی‌ها، آیین‌ها و رسوم مختلف در فرهنگ ایرانی نشان دهنده این واقعیت است که مردم ایران در گذشته همواره امور خود را بر اساس مشارکت و تعامل جمعی پیش می بردند.

۵۰ درصد افراد با شیوه های صحیح تعامل گروهی آشنا نیستند

در ادامه دکتر طاهره محمدی روانشناس اجتماعی در گفت و گو با خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، عدم آشنایی به مهارت های ارتباطی صحیح را یکی از مهم تن دلایل ضعف کار جمعی در ایران عنوان کرد و افزود: متاسفانه بیش از نیمی از افراد جامعه ما هنوز با ابتدایی ترین اصول ارتباطی در بین گروه های مختلف آموزشی، تفریحی، خانوادگی حتی هم سن سالان خود آشنا نیستند. در واقع افرادی که با مهارت های ارتباطی و گفت وگو در گروه آشنا نباشند نمی توان انتظار داست به عنوان عضوی از گروه یا جمع در فعالیت های مشترک موفق عمل کند.

بیش از ۶۰ درصد زنجیره فعالیت های مشترک در ایران بدون نتیجه از هم می پاشند

وی در ادامه با بیان اینکه بیش از ۶۰ درصد زنجیره فعالیت های مشترک و گروهی در ایران بدون نتیجه از هم می پاشند، تصریح کرد: متاسفانه بسیاری از افراد در جمع های گروهی خود، بدون توجه به عقاید و دیدگاه های طرف مقابل سعی دارند نظرات و باور خود را به دیگران تحمیل و یا بر پذیرش افکار خود پافشاری کنند. در واقع هر کسی در طرف ارتباط می خواهد حرف خودش را به کرسی بنشانه به همین دلیل زنجیره فعالیت های جمعی در جامعه ما بدون دست یابی هدف مشترک، از همان ابتدای تشکیل به بن بست می رسد.

عدم باور به توانایی های اعضای گروه؛ چالش کار گروهی

این روانشناس همچنین، باور نداشتن به توانایی های اعضای گروه را از دیگر عوامل روانشناختی ضعف فعالیت های جمعی در ایران دانست و یادآور شد: یکی از چالش هایی که همواره در کار گروهی در جامعه ما معمول است عدم باور به توانایی ها و استعدادهای اعضای گروه به یگدیگر برای رسیدن به هدف مشترک است در واقع اکثر اعضای گروه با غالب نمودن باور من بر باور ما، به مهارت های اعضای دیگر اطمینان ندارند و بدون مشورت با گروه، تصمیم گیری های شخصی انجام می دهند.

احساس امنیت از ضروریات تقویت کار جمعی در جامعه

دکتر محمدی در ادامه با اشاره بر اینکه احساس امنیت را از ضروریات تقویت کار جمعی در جامعه عنوان کرد و افزود: زمانی که فعالیت های گروهی در شرایط برابر، بدون استرس و امن صورت بگیرد در آن محیط اعضای گروه به راحتی و بدون هیچ دغدغه ای، نقاط قوت و ضعف همدیگر را در کار گروهی می پذیرند. در اینصورت بدون در نظر گرفتن منافع شخصی، بی اعتمادی، تلف نمودن وقت و انرژی با اطمینان و اعتماد بیشتری به اعضای تیم، در جهت رسیدن به هدف مشترک تلاش می کند.

اعتماد به نفس و عزت نفس؛ دو ویژگی اصلی در فعالیت های جمعی

این استاد دانشگاه به نقش خانواده ها در تقویت فعالیت های جمعی اشاره کرد و گفت: متاسفانه روابط بسیار سرد در بین اعضای خانواده ها باعث شده که فضای لازم برای گفت و گو ها، مشارکت و مشورت در تصمیم گیری های زندگی در بین تمامی اعضای یک خانواده فراهم نشود و زمانی که در زندگی های خانوادگی، والدین به فرزندان خود مسئولیت لازم را ندهند، بطوریکه نظرات آنها در تصمیم گیری ها دخیل نشود اعتماد به نفس و عزت نفس اعضای آن خانواده رشد نکرده و این افراد در بزرگسالی از ترس پذیرش مسئولیت از فعالیت های جمعی خودداری می کند.

تک فرزندها بیشتر در مشارکت های جمعی با مشکل مواجه می شوند

به گفته وی، افرادی که تک فرزند هستند به دلیل ترس از پذیرش مسئولیت، بیشتر در کارهای جمعی و گروهی دچار چالش می شوند این در حالی است که خانواده های پر جمعیت به دلیل تقسیم وظایف و پذیرش انواع مسئولیت بین اعضای خانواده، کمتر در روابط جمعی خود با مشکل مواجه هستند.

دکتر محمدی همچنین با بیان اینکه کار و فعالیت های جمعی در خانواده های روستایی و شهرهای کوچک بیشتر از شهرهای بزرگ رواج دارد، تصریح کرد: در واقع رشد و پیشرف انواع تکنولوژی ها و صنعتی شدن در شهرها، افراد را به تفردگرایی سوق و میزان مشارکت و فعالیت های گروهی در این شهرها را بسیار کمرنگ می کند. این در حالی است که فعالیت های جمعی در محیط های روستایی به دلیل غالب نشدن این نوع تکنولوژی هنوز وجود دارد.

بنابراظهارات وی، داشتن روحیه انتقاد پذیری، قدرت ابراز وجود، مسئولیت پذیر بودن، قبول کردن کلمه “ما” به جای “من”، داشتن اعتماد به نفس و عزت نفس بالا، پذیرش افراد با عقاید و باورهایی که دارند و اعتماد به توانایی ها دیگران از مهم ترین ویژگی هایی لازم برای مشارکت در کار گروهی است.

انزوا طلبی و فردگرایی مهم ترین چالش آینده جامعه ایرانی

این روانشناس اجتماعی در ادامه با بیان اینکه جامعه ما روز به روز به سمت فرد گرایی و انزوا طلبی سوق می یابد، خاطرنشان کرد: هر چه مشارکت و فعالیت های گروهی در جامعه ای کاهش یابد به همان میزان انزوا طلبی و فردگرایی نیز افزایش می یابد و جامعه ای هم که گرفتار فردگرایی شود، به ناچار شاهد انواع مشکلات و اختلالات روانی نظیر بالارفتن میزان افسردگی ها، استرس و به مراتب انواع خشونت ها خواهیم شد.

دکتر محمدی ادامه داد: به دلیل اینکه انسان‌ها از آموزش‌ها و تجربیات متفاوتی برخوردار هستند بنابراین استعدادها و توانایی‌ها در افراد نسبت به یکدیگر متفاوت است از این رو برخی از افراد کارها را مناسب‌تر و بهتر از دیگران انجام می‌دهند بنابراین باید با تقویت فعالیت های جمعی، از توانایی و مهارت‌های همگان در امور مختلف بهره گرفت.

وی در ادامه با بیان اینکه خرد جمعی بهتر از خرد فردی نتیجه می دهد، تصریح کرد: تصمیم به فعالیت های جمعی و گروهی به معنای ایجاد فرهنگی است که در آن افراد به این ایمان می رسند که خرد جمعی بر خرد فردی غالب می شود. در واقع در کار گروهی، افراد به این باور می‌رسند که افکار، برنامه‌ها، تصمیمات و فعالیت‌ها وقتی با همکاری انجام شوند، نتیجه بهتری به دنبال خواهند داشت.

کار تیمی بدون اعتماد متقابل بین اعضا امکان‌پذیر نخواهد بود

دکتر محمدی در پایان بی‌اعتمادی را یکی از مهمترین آفت‌های کار گروهی در جامعه ما دانست و خاطرنشان کرد: بی اعتمادی اعضای گروه به یکدیگر اغلب موجب تعهد گروهی رابین می برد. بطوریکه می توان ادعا کرد که کار تیمی بدون اعتماد متقابل بین اعضا امکان‌پذیر نخواهد بود و اعتماد در کار تیمی به معنی اطمینان خاطر اعضای تیم از این که در گروه کسی قصد ضربه زدن به دیگری را ندارد و همه اعضا با پوششنقطه‌ضعف‌ یکدیگر در محیطی آرام و بدون تنش از مهارت‌ها و تجربه‌های یکدیگر در جهت رسیدن به هدف مشترک استفاده می کنند.

شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)-

اشتراک گذاری پست

درباره ی نویسنده

tst

مهندس احمدی-مشاور برنامه ریزی و سیستم ها-موسسه رزق حلال
این موسسه آمادگی هرگونه همکاری از ایده پردازی تا طراحی و ساخت محصولات صنعتی، شهری، فرهنگی-اجتماعی، سیستمی و … را دارد. بدین منظور می توانید با ما تماس حاصل فرمائید.
تلفن:09331188467 ایمیل: halaltec@live.com

دیدگاه

دیدگاهی ثبت نشده.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.