جامعه‌شناسی توسعه

جامعه‌شناسی توسعه

جامعه شناسى توسعه در ابتدا، متضمن تحلیل اثرات اجتماعی و سیاسی توسعه صنعتی بر جوامع جهان سوم بود. در دهه ۱۹۶۰ این رشته زیر سیطره مفروضاتی قرار داشت که از مکتب کارکردی به عاریت گرفته شده و تغییرات ناشی از رشد صنعتی را تا حد زیادی در پیدایش این رشته مؤثر می‌دانست. در دهه ۱۹۷۰ جامعه‌شناسی مارکسیستی، منفی بودن اثرات توسعه صنعتی سرمایه‌دارانه را مورد تأکید قرار داد و احتجاج کرد که برنامه‌های توسعه که با وام گرفتن از جوامع صنعتی اجرا می‌شود لزوماٌ رشد اقتصادی یا بهبود وضع اجتماعی کشورهای کمتر توسعه‌یافته را به ارمغان نمی‌آورد. در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ از لحاظ نظری و عملی رویکرد نوسازی بر مباحث توسعه تفوق و حاکمیت پیدا کرده بود. این رویکردکه ابتدا با اندیشه اقتصاددانان آغاز شده بود، رفته رفته مباحث توسعه را از حالت اقتصادی خارج کرده و ابعاد اجتماعی، روان‌شناسی، سیاسی و فرهنگی آن را مورد توجه قرار داد.
در مجموع رویکرد نوسازی الگوی توسعه غربی را برای کشورهای جهان سوم توصیه کرده و بر خط مشی‌هایی چون اولویت دادن به مبادلات بین‌المللی و سرمایه‌گذاری خارجی در جهان سوم تأکید می‌نماید. بنابراین از دهۀ ۱۹۶۰ به بعد جامعه‌شناسی توسعه، تحت تأثیر جامعه‌شناسانی چون لرنر، انگلس، اسمیت، هوزلیتز، ایزنشتاد و … اهمیت بیشتری به تحول صنعتی داد.

تفاوت رشد با توسعه
توسعه(Development) از رشد(Growth)متفاوت است. هر دو واژه، معنی پیشرفت را در خود دارند؛ اما رشد یک پیشرفت صعودی اقتصادی است؛ در حالیکه توسعه، مفهومی ذوابعاد است؛ که شامل ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و …می‌شود. بسیاری به اشتباه رشد اقتصادی را برابر با توسعه می‌پندارند و از سایر مؤلفه‌ها غافل می‌شوند. عده‌ای از جامعه‌شناسان که تأکید بر آثار منفی تحول صنعتی داشتند، استدلال می‌کردند که برنامه‌های توسعه‌ای(که منابع مالی آن توسط جوامع غربی تأمین می‌گردد)، لزوماٌ به بهبود اجتماعی منجر نمی‌گردد. رویکرد وابستگی معتقد بود که نظام سرمایه‌داری با سرمایه‌گذاری خود در دنیای توسعه نیافته، نظام نفوذ نابرابر جهانی خود را در کشورهای توسعه نیافته تقویت کرده است. این رویکرد تأکید بر این داشت که برای نیل به توسعه‌یافتگی، طبقات کارگر، باید استقلال سیاسی خود را به دست آورده و کشورهای توسعه‌نیافته با یکدیگر متحد شوند.

مباحث مطرح در جامعه‌شناسی توسعه
جامعه‌شناسی توسعه، ماهیت توسعه را در قالب جامعه‌شناسی آن مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد. در این زمینه از جامعه‌شناسی، نهادهایی همچون حمل و نقل، تولید و توزیع، مصرف، جمعیت و شهرنشینی، توسعه سیاسی، طبقات اجتماعی، نوگرایی و…مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. جامعه‌شناسی توسعه طی دهه‌های اخیر، به دلیل اینکه جوامع، تا حد زیادی تغییر کرده‌ و بافت سنتی خود را از دست داده‌اند و متعاقباٌ به الگوهای جدیدی برای شیوۀ زندگی دست یافته‌اند، اهمیتی بیش از پیش پیدا کرده است. مقوله صنعتی‌شدن از مسائل با اهمیت در جامعه‌شناسی توسعه است. از آنجا که توسعه صنعتی به گونه‌ای روزافزون ادامه دارد و متعاقب آن روابط اجتماعی نیز در حال تغییر است، جامعه‌شناسان توسعه این قبیل تغییرات را عموماٌ ارزیابی کرده و به دنبال قوانین فرایندهای اجتماعی، قوانین توسعه و تغییر گروههای اجتماعی هستند.

رابطه جامعه‌شناسی توسعه با سایر علوم
جامعه‌شناسی توسعه موضوعی میان رشته‌ای بوده و با سایر تخصص‌ها در کنش قرار می‌گیرد. از سوی دیگر اقتصاددانان و حقوقدانان نیز تا حد زیادی به جامعه‌شناسی توسعه وابسته‌اند. جامعه‌شناسی توسعه علاوه بر بررسی فرایند‌ها و تعاملات در حین صنعتی شدن و پرداختن به چگونگی بهره‌وری، به تضاد، تناقض و برخوردها(یی که در جریان توسعه و صنعتی شدن بطور اجتناب‌ناپذیری پدیدار می‌گردد)، نیز توجه دارد و ضمن بررسی آن، راه‌حل‌های لازم و عملی را ارائه می‌دهند. این رشته همچنین تأثیر عوامل روانی مؤثر در توسعه صنعتی را بررسی می‌کند؛ لذا با روان‌شناسی مرتبط است. جامعه‌شناسی توسعه در مطالعات خود از روشهای عمومی جامعه‌شناسی نظیر پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده و …جهت تحقیقات خود بهره می‌برد.

منابع
۱٫ شیخی، محمدتقی؛ جامعه‌شناسی توسعه، تهران نشر حریر، چاپ اول سال ۱۳۸۵، ص ۹ و ۱۰ و ۱۱ و ۱۹ و ۲۰و ۲۱٫
۲٫ آبر کرامبی، نیکلاس وهیل، استفن؛ فرهنگ جامعه‌شناسی، ترجمه حسن پویان. تهران چاپخش، چاپ اول بهار ۱۳۶۷، ص ۳۶۴٫
۳٫ وبستر، اندرو؛ درآمدی بر جامعه‌شناسی توسعه، ترجمه امیرحسین اصغری، کوهسار، چاپ اول، ۱۳۸۱، ص ۱۱تا ۱۳٫
۴٫ ازکیا، مصطفی؛ جامعه‌شناسی توسعه، تهران، کلمه، چاپ چهارم، ۱۳۸۱، ص ۱۶۷ تا ۱۷۰٫

اشتراک گذاری پست

درباره ی نویسنده

tst

مهندس احمدی-مشاور برنامه ریزی و سیستم ها-موسسه رزق حلال
این موسسه آمادگی هرگونه همکاری از ایده پردازی تا طراحی و ساخت محصولات صنعتی، شهری، فرهنگی-اجتماعی، سیستمی و … را دارد. بدین منظور می توانید با ما تماس حاصل فرمائید.
تلفن:09331188467 ایمیل: halaltec@live.com

دیدگاه

دیدگاهی ثبت نشده.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.